Amaneti i Elizabetës

Tekst utworu

[Verse 1] Në Malësi një lahutar këndon, shpendi i zi një dhimbje i tregon: «Mos e lër këtë rrëfim në harrim, jepi zë, o këngëtar, shpirtit tim! Elizabeta quhej, Curanaj, nëpër male ikte, mbytur në vaj. Nga Vishnjeva, nën malet e larta, në Guci la pas ditët e arta. [Verse 2] Nën zemër mbante foshnjën e gjallë, fis armik ia donte birin vrarë. Fisi i saj një thes me ar ia dha: “Shko në Bosnjë, bijë”, nëna i tha. “Atje kemi vëllezër me besë, ata kurrë s’të lënë pa shpresë.” Nëpër pyje qante në vetmi, lotët rridhnin për të voglin në gji. [Verse 3] Një derë myslimane e pranoi, si një bijë në vatër e strehoi. S’i kërkuan tjetër fe a emër, veç i bënë vend pranë në zemër. Kur iu afrua dita për të lindur, foli nëna, me një zë të dridhur: “Nëse vdes, ju lë këtë amanet: mos ma lini birin pa përkujdes. [Verse 4] Djalit tim t’ia vini emrin Marash, rriteni me besimin e Krishtit. Me ar blini ara, fusha, pyje, që ky bir të rritet në liri. Nuk kërkoj për vete gur e emër, veç tim bir ta mbani ju në zemër.” Djali lindi, nëna mbylli sytë, fshati qau, u nxi krejt ajo ditë. [Verse 5] Shqiponjat e zeza mbanin zi, për Marashin qanin në vetmi. Nga një mal në tjetrin fluturuan, këtë dhimbje botës ia treguan. Besa u dha, fjala s’u harrua, amaneti kurrë s’u mohua. Marash Curanaj u rrit në besim, ara, pyje pati në zotërim. [Verse 6] Në atë vatër gjeti dashuri, u bë burrë me nder e fisnikëri. Curanoviq e quajtën në Bosnjë, rrënja mbeti lart, në tokën tonë. U martua me një myslimane, fëmijët ndoqën fenë e nënës. Vitet shkuan, fjala humbi në terr, heshtja rrënjën e mbuloi ngadalë. [Verse 7] Rreth Marashit shpendët bënin rojë, të vërtetën s’e lanë të mbarojë. Çdo brez shkonte, tjetri vinte pas, veç mbi male rronte i njëjti zë. Pas një shekulli e gjysmë u kthyen, te stërnipi nëpër ëndërr hynë: “Je i yni, shqiponjë e zezë, je malësor, bir malesh me besë! [Verse 8] Je hajduk, je gjeth i malit tonë, ky gjak ty të thërret përgjithmonë. Mos ki frikë nga zëri që të zgjon, rrënja jote emrin tënd kërkon!” Tri ditë zemra s’gjeti qetësi, shpirti digjej, mbushur me habi. Plot një vit kërkoi rrënjët e veta, dhe një ditë iu shfaq e vërteta. [Verse 9] Një mëngjes Vishnjevën pa përballë, mbi Guci, si ëndërr ende gjallë. Në rrugë ndali, sytë drejt malit, pa shtëpitë mbi shpatet e tij. Gardhin e vogël kaloi pa fjalë, në varreza katolike hyri. Mbi çdo gur, mes emrave të vjetër, pa mbiemrin që mbante dhe vetë. [Verse 10] S’ishte gur, por një derë që hapej, s’ishte dhe, por një rrënjë që zgjohej. Gjoksi ngriu, në fyt iu lidh një nyjë, lotët rridhnin, s’mundej më t’i ndalë. Nuk e dinte pse i dridhej shpirti, pse çdo varr aq pranë zemrës i rrinte. Ishte kthyer biri te të parët, pas një rruge të gjatë nëpër mall. [Verse 11] Shpendët mbi Vishnjevë fluturuan, tërë qiellin me gëzim e zgjuan. Nuk vajtonin si në kohën e vjetër: kishte ardhur një bir pranë një tjetri. Në heshtje u lut, siç dinte ai, për çdo shpirt të fisit nën dhe të zi. Zotit iu drejtua me zemër të hapur, për të parët, për të gjithë të dashurit. [Verse 12] “Prehuni të qetë, ju gjeta sot, emrat tuaj s’i mbulon më lot. S’kam ardhur t’ju ndaj sipas besimit, kam ardhur si bir te pragu i fisit.”» [Verse 13] Shpendi heshti, lahutari vajtoi, telin preku dhe dhimbjen e këndoi: «Rroftë dera që e mbajti besën, që i rriti djalin Elizabetës! Dy besime, por një nder i mbajti, një amanet dy brigjet i bashkoi. Ruaje besën, rrënjët mos harro, këtë fjalë brez pas brezi e ço!»